کتابخانه مدرسه : آزمایشگاه / کارگاه
اعضای گروه: منصوره ایزدی نژاد - مریم موسوی- خانم مظلوم و هانیه درویش
کتابخانه ی مدرسه آزمایشگاه دانش سازی و شکل گیری معرفت دانش آموز است . قبل از پیدایش دانشگاه در دنیا یکی از جایگاه هایی که برای کتابخانه ی مدرسه قائل بودند آزمایشگاه یا کارگاه بوده که 2 رویکرد متفاوت دارد :
1- رویکرد نخست آن است که کتابخانه ماهیتا آزمایشگاه است از این منظره کتابخانه نوعی آزمایشگاه است که مواد آن را منابع اطلاعاتی تشکیل می دهند ، ابزارها و وسایل آن کتابشناسی ها ، نمایه نامه ها ، پایگاه های اطلاعاتی ... و دستیاران آزمایشگاه همان کتابداران هستند .
2- رویکرد دوم ، برخی از انواع مواد کتابخانه را ، به تناسب نوع رشته یا موضوع مورد جستجو ، مواد آزمایشگاهی می دانند . از قبیل نوارهای صوتی ، تصویری ، کره جغرافیایی ، اسلاید ها و ....
کتابخانه های آموزشگاهی نسبت به کتابخانه ی سنتی امکان انجام مستقل تحقیق برای دانش آموزان را سهولت می بخشد . مشارکت دانش آموزان کیفیت یادگیری را افزایش می دهد . زیرا یادگیری با عمل به دست می آید . البته معلمان هم باید انعطاف پذیری کامل برای ایجاد تغییر در روش های تدریس داشته باشند و ضمن خدمت آموزش لازم ببینند . مثلا نقش کتابدار نسبت به گذشته تغییر قابل توجهی کرده است امروزه کتابدار باید :
· با نحوه ی کار انواع گوناگون وسایل آشنا باشد .
· شرایط نگهداری صحیح آن را بداند .
· نیاز به تغییر را تشخیص بدهد .
· از وسایل جدید در بازار اطلاع داشته باشد .
· مسئول هدایت دانش آموزان درپیشبرد تحقیق .
· تنظیم گزارش و معرفی منابع را نیز دارد .
رابطه کتابخانه ی مدرسه با عناصر آموزشی :
کتابخانه ی مدرسه باید با تمامی عناصر موجود در اطراف خود تعامل برقرار کند .
رابطه کتابخانه با دانش آموزان
دانش آموزان نسل سومی کاربران اصلی نظام آموزشی نوین هستند ولی عمده ی مدرسین و معلمین متعلق به نسل های اول و دوم هستند که شاید نتوانند نیازها و آمال نسل سوم را به خوبی درک کنند . دراین بین 2 نکته بسیار مهم است :
1- نسل اول و دومی که قرار است خطمشی و راهبرد آموزش را برای نسل سوم طراحی کند باید کاملا آشنا با فضا و موقعیت این نسل باشند .
2- نسل سوم باید دراین سیاستگذاری ها و برنامه ها مشارکت داشته باشد و این زمانی ممکن است که محوریت دانش آموز را در نظام آموزشی بپذیریم و دانش آموزی که در این جایگاه قرار می گیرد باید شایستگی آن را داشته باشد . شکل گیری این نظام مشارکت آمیز زمینه ی ایجاد یک ذهن نقاد و رشد خلاقیت در دانش آموز را فراهم می کند .
رابطه ی کتابخانه با معلمان
اولین نکته در این زمینه این است که دانش آموزان بدانند معلم نیز ممکن است خیلی از چیزها را نداند و ناگزیر است برای دانستن به سراغ منابع مناسب بروند. این درک باعث می شود از 2 نوع لغزش پرهیز گردد :
1- بیان جمله ی " نمی دانم " از سوی معلم و پی جویی او برای پاسخ درجلسات بعدی نشان خواهد داد که با مطالعه و ممارست می توان نسبت به همه چیز آگاهی پیدا کرد .
2- معلم هرگز نخواهد کوشید برای پرهیز از کلمه ی نمی دانم پاسخ های نادرست به دانش آموز بدهد .
معلمان باید به دانش آموزان اجازه دهند که نسبت به سخنان آنان واکنش نشان دهند . بدین ترتیب دیگر خود را محصور در کتابهای درسی نمی دانند و باب بررسی پرسش های دانش آموزان باز می شود .
رابطه کتابخانه با کتابداران
تسهیل دهنده ی فرایند ارتباط بین معلم و دانش آموزان و کتابخانه ، کتابدار است . کتابدار باید قبل از آغاز کلاس های درسی ، از محتوا ، تغییر ها و ... با خبر باشد تا بتواند به پاسخ های دانش آموزان جواب دهد . کتابدار باید در روزآمد سازی اطلاعات و منابع ، سازمان دهی انان برای دستیابی آسان و فراهم کردن محیط جذاب علمی ، فرهنگی در کتابخانه توانا باشد .
رابطه ی کتابخانه با مدیران
مدیر مدرسه ، شرایط پیوند سه عنصر اصلی آموزشی یعنی دانش آموزان ، معلم و کتابخانه را فراهم می سازد . میل طبیعی در نظام آموزش ممکن است این باشد که معلم تنها به انتقال محتوای درسنامه بسنده کند ، دانش آموزان خود را موظف و محدود به درسنامه بدانند و کتابدار تمایلی به مراجعات پیاپی دانش آموزان نداشته باشد . اما مدیریت مدرسه می بایست با سیاستگذاری و برنامه ریزی مستمر ، این سه عنصر را به هم پیوند دهد .
مدیر مدرسه باید بداند تنها این مهم نیست که دانش آموزان به موقع به کلاس وارد شوند و به موقع خارج شوند ، همهمه نکنند ، درکلاس جز صدای معلم صدایی شنیده نشود ، کتابخانه تنها در ساعات تنفس باز باشد ، سکوت در کتابخانه حاکم باشد و کتابدار همچون معلمی عبوس با دانش آموزان برخورد کند بلکه نظام مدیریتی چیزی ورای این موضوعات است که یک مدیر باید توانایی و درک آن را داشته باشد .
رابطه کتابخانه با والدین
رابطه ی والدین را می توان از چند جهت مورد توجه قرار داد :
1- ازمیان برداشتن یا حداقل کاهش این پندار نادرست که دانش آموز در منزل به هرچه جز کتاب درسی بپردازد کاری بیهوده است . مکاتبات کتابخانه با والدین می تواند به منظور توجیه چنین پنداری باشد .
2- دعوت از والدین به کتابخانه به منظور آشنا کردن آنها با فعالیت های علمی – فرهنگی ، تا آن ها هم به استفاده کنندگان از کتابخانه تبدیل شوند .
3- جلب نظر والدین می تواند برای جلب منابع مفید و گسترش مجموعه ی کتابخانه موثر باشد . انجمن های اولیا و مربیان می تواند نقش عمده در تحقق آموزش پژوهش مدار باشد .
رابطه ی کتابخانه با برنامه های آموزشی
اصلی ترین ویژگی نیروی انسانی دوران جدید ، پژوهندگی است . دانش آموز پژوهنده فردی است خلاق که مهارت لازم در آموختن را دارد . آموختن مهارت در به کار گیری منابع موجود ، یعنی آموختن کار گروهی ، آموختن ارتباط با معلم ، آموختن استفاده از پایگاه های اطلاعاتی و اینترنت ، آموختن چگونگی بهره گیری از فن آوری ها از جمله فن آوری اطلاعات و ... . عامل اصلی درتسریع این فراگیری ، سازمان یافتگی منابع اطلاعاتی موجود است .
رابطه کتابخانه با برنامه های درسی
درواقع برای دانش آموز فراگیری نحوه ی یافتن پاسخ ، بیش از خود پاسخ ها اهمیت دارد . علم ورزی به چند دلیل برای دانش آموزان حائز اهمیت است :
· نخست زمانی که از راه علم به فراگیری دست می زنند که این خود روش اثر گذاری بریادگیری آنان است .
· دوم آنکه فعالیت علم ورزی به آنان کمک می کند تا مهارت های خود را در استفاده از حواس پنجگانه شکل دهند .
براین اساس کلاس درس محلی است که دانش آموزان باید مفاهیم را به شیوه ای علمی کشف کنند و مباحث درسی ، از سوی معلم و دانش آموز به صورت مسئله طرح شود و دانش آموزان برای کشف این مفاهیم به جمع آوری اطلاعات بپردازند و پاسخ ها و نظریات خود را مطرح کنند و بعد از ارزیابی پاسخ ها درنهایت بهترین پاسخ برگزیده شود . دراین دیدگاه 3 رکن اصلی و ضروری برای گسترش و افزایش برنامه های موثر عبارتند از :
الف ) منابع اطلاعاتی ب) مدیریت ج) آموزش
رابطه کتابخانه با درسنامه ها
متون درسی قادر نخواهند بود دیدگاه ها و تعبیرهای گوناگون از پدیده ها را منعکس کند . دانش آموز حق دارد با نقطه نظر های دیگر نیز آشنا شود و خود به داوری بپردازد . تنها راه ممکن ، استفاده از مواد کتابخانه ای است . کتابخانه باید تمامی پیوست ها برای ارائه اطلاعات گسترده تر به دانش آموز را فراهم کند .
مجموعه سازی
کتابخانه ی آموزشگاهی برای دادن پاسخ همه جانبه به پرسش های دانش آموزان باید حاوی منابع متعدد باشد به همین دلیل مجموعه ی کتابخانه ی مدرسه دارای نقش دوگانه است :
1- فراهم آوردن منابعی که دانش آموزان و معلمان رابرای فعالیت های کلاسی و آزمایشگاهی مجهز سازد .
2- ایجاد مجموعه ای از منابع که برای مطالعه و مراجعه ی انفرادی دانش آموزان و ارتقاء سطح خواندن و تقویت عادت مطالعه ضروری است .
همچنین منابع موجود را می توان به سه گروه تقسیم کرد :
1- منابع مربوط به حوزه های مختلف موضوعی مانند علوم ، تاریخ ، هنر ، زبان ، سرگذشتنامه ، ادبیات و.... .
2- منابعی که برای مطالعه آزاد به کار می رود از قبیل داستان ، شعر، نمایشنامه و ... .
3- منابع مرجع ، که برای مراجعه ی فوری یا کسب اطلاعات مختصر در زمینه و مورد خاص به کار می رود .
اصول سه گانه ی انتخاب مواد
اصول سه گانه ای در انتخاب مواد مرجع و مواد کتابخانه ای وجود دارد که کتابدار باید از آن اطلاع داشته باشد :
1- اصل اعتبار علمی : اطمینان از اعتبارعلمی محتوای منابع شرط لازم و بی چون و چراست . اعتبار علمی آثار را می توان با شاخص هایی چون اعتبار نویسنده ، اعتبار ناشر و ... . کتابدار باید نویسندگان و ناشران را بشناسد و با صاحبنظران درتماس باشد .
2- اصل صحت : اعتبارعلمی و صحت تقریبا قرین یکدیگر هستند . لیکن صحت بیشتر به دو مورد مشخص نظر دارد ، یکی آنکه از شواهد برگرفته از واقعیت ها در تبیین مسائل استفاده شده باشد و این شواهد درشرایط همسان برای دیگران نیز بتواند حاصل شود ، و دیگری چگونگی چیدن این شواهد در کنار یکدیگر برای رسیدن به نتیجه است . کتابدار می تواند از طریق محک زدن محتوای آثار با یکدیگر و نیز استفاده مستمر از اصل تخصص نسبت به صحت مواد کتابخانه اطمینان حاصل کند .
3- اصل سلامت زبان : براساس این اصل زبان متون باید قادر به انتقال محتوا به مخاطبان باشد . سلامت زبان سه مولفه ی عمده را در بر می گیرد که می توان با عناوینی چون رعایت مبانی کلی زبان ، تناسب با محتوا و تناسب با مهارت های زبانی مخاطبان از آن یاد کرد .
شکل گیری مجموعه ی کتابخانه ی مدرسه
مجموعه ی کتابخانه ی مدرسه به دو مقوله ی عمده تقسیم می شود : یکی مواد تقویت کننده ی برنامه های درسی و دیگری مواد مربوط به علایق فردی دانش آموزان . مواد تقویت کننده ی برنامه ها را بر اساس محتوا و چگونگی عرضه ی آنها می توان به انواع مختلف تقسیم کرد . این انواع اینگونه دسته بندی می شوند :
1- متون داستانی : متون داستانی فقط برای سرگرمی و گذراندن وقت نیست بلکه بسیاری از ارزش ها و دیدگاه ها را با بیانی اثر گذار عرضه می کند . بنابراین داستانهای تاریخی ، اجتماعی ، رمان ها و حتی داستان های علمی – تخیلی باید در کتابخانه برای علاقه مندان فراهم باشد .
2- شعر : دوره ی نوجوانی یک دوره ی احساس مدار است و شعر و نقاشی بهترین راه برای ابراز این احساس است . معلمان یا کتابدار می توانند تنها با تحلیل و بحث درباره ی یک تک بیت دانش آموزان را در موضوع مورد علاقه شان شرکت دهند .
3- سرگذشتنامه : آگاهی دانش آموزان از سرگذشت افراد بنام می تواند آنها را در الگوسازی مناسب یاری دهد .
نوع مواد و منابع کتابخانه ی مدرسه
1- مواد چاپی
2- مواد دیداری – شنیداری
3- استفاده از فن آوری اطلاعات و ارتباطات
4- چند رسانه ای ها : ترکیب رسانه های منفرد مثل فیلم ، ویدئو ، موسیقی ، کلام ، عکس . پایگاه اطلاعاتی مطالعات نشان داده افراد فقط 20% از آنچه را که می بینند و 30% از آنچه را که می شنوند به حافظه می سپارند بدین ترتیب ، اگر عمل دیدن و شنیدن با یکدیگر توام شود این میزان به 50% افزایش می یابد .
سازماندهی
برای دسترسی آسان به مجموعه ی کتابها دو فرآیند عمده وجود دارد :
1- فهرست نویسی
2- رده بندی
· فهرست نویسی کتابخانه ی مدرسه باید تاحد ممکن ساده باشد . اطلاعات کتاب روی فهرستبرگه می باشد که شامل نام مولف یا پدید آورنده اثر ، عنوان ، نام مترجم و ... می باشد که با آمد رایانه این اطلاعات به صورت نرم افزاری درآمده است .
· رده بندی عبارت است از نوعی سامان دهی اندیشه ها ، کتابها یا سایر موادی که از ویژگی مشترک برخوردارند . به طور معمول برای دستیابی آسان به کتابها ، آنها را بر اساس موضوع رده بندی می کنند .
وبلاگ حاضر وبلاگ گروهی دانشجویان روابط عمومی و روزنامه نگاری دانشگاه علامه طباطبایی بوده که از تاریخ 1/12/88 توسط دانشجویان ورودی 88-89 مطالب خود را در آن نگاشته اند