ارتباطات و روابط عمومی

ارائه‌دهنده: یزن دیراوی

: آرشیو زبان
  archive اصطلاح آرشیو  
با دو صیغه فعل و اسم آمده است، به عنوان فعل، به معنی قراردادن برگه ها و پرونده ها درآرشیو است.
به معنی ارشیو کردن است. archivedفعل ماضی  
آمده است. archivesهمواره با صیغه
 استarcheionاصطلاح آرشیو منشعب از اصطلاح یونان ارخیون یا ارشیون

که به پرونده های دولتی یا اسناد آن اطلاق می شود وبه معنی آرشیو عمومی است .   

اصطلاح آرشیو در زبان عربی برای این موارد استفاده می شود:
1 – آنچه دارای فراگیری و شیوع در سطح جهان است.
2 – آنچه دارای مولفه های اصطلاحی و زبانی دقیق بیانی است.
3 – ورود دیرهنگام اعراب به موضوع پژوهشها و سازمانهای اسناد و آرشیو نسبت به دیگر کشورهای پیشرفته.  
4 – عمده منابع و مراجعی که به این علم می پردازد عمدتا به صورت گفتاری و نوشتاری به زبانهای جهانی مانند انگلیسی، فرانسوی و غیره است و آنچه به زبان عربی در این زمینه نوشته شده، به ندرت موجود می باشد.
 اصطلاح: می توان اصطلاح آرشیو را اینگونه تعریف نمود که آن هیاتی است که ماموریت حفظ اسناد، سجلات، مدارک و متون را به شکل سازمان یافته به عهده دارد، خواه منتشره از سوی یک نهاد عمومی یا شبه عمومی یا سندیکاها یا نهادهای خصوصی، ادارات، نهادها و شرکتهای دولتی باشد که فعالیتهای مرتبط با آن را انجام می دهند و مسئولیت حفظ و توجه به آن را عهده دار هستند و یا مسئول گسترش مفهوم اصلی آرشیو و یا حفظ شجره نامه خانواده ها و گذشته شخصیتهای بارزی هستند که به عنوان مرجع و گواهی برای تاریخ و هویت مردم آن بسیار مهم است.
اصطلاح دیگری نیز در این زمینه استفاده می شود که اصطلاح "اسناد یا سجلات" است و استفاده از آن در انگلستان به عنوان اداره اسناد و کشورهای مشترک المنافع همپیمان با انگلستان (کامونولث) رایج است.
فرهنگ لغت آرشیو آکسفورد به عنوان مکانی شناخته می شود که در آن اسناد عمومی و تاریخی حفظ می شود، همین اصطلاح برای اسناد یا هیات یا سازمان ناظر بر آرشیو اطلاق می شود.
 به رغم آنکه این تعریف شامل ویژگیهای آرشیو است ماند ارزش اسناد از نظر تاریخی و اهمیت حفظ و نگهداری آن در انبار اما این تعریف برای معرفی متخصص آرشیو و اهدافش کافی نیست.   
به همین دلیل شماری از افراد باتجربه در زمینه آرشیو کوشیدند تعاریفی برگرفته از تجربه شان ترسیم نمایند لذا برخی تعاریفی را ارائه دادند که با دیگر تعاریف مختلف می باشد که به علت آن است که هر یک تجربه خاص خود را داراست.
سر هیلری جنکینسون Sir Hilary Jenkinson
مجموعه ای از آرشیو را معرفی نمود که آن را آرشیو یا اسناد آرشیوی نامید که در جریان فعالیتهایش ایجاد شده است و بخشی از آن فعالیت بوده است به همین دلیل آن را نزد مسئولین آن فعالیتها حفظ نمود تا به آن رجوع شود که البته محدود به فعالیتهای دولتی نمی شود بلکه اسناد جمعیتها، اشخاص یا هیاتهای غیردولتی نیز شامل آن می باشد.

 ویژگی هایی که عامل تفاوت میان اسناد آرشیوی و اسناد معمولی می باشد:
1 – مجموعه های آرشیوی بخشی از مدیریتی است که آن را تولید می نماید و ماهیت آن درباره حقایق فعالیتهای آن مدیریت است که به همین دلیل عدم جانبداری از مهمترین ویژگیهای آن است.
2 – اهمیت مجموعه آرشیوی نشات یافته از روند نگهداری است و این همان عامل تفاوت آن با مجموعه اسنادی است که به شیوه های صنعتی یا مصنوعی جمع آوری می شود لذا روند نگهداری به مجموعه آرشیوی صفت قانونی می دهد که به آن ولایت قانونی نیز گفته می شود، عنصر نگهداری رکنی بسیار مهم در اسناد آرشیوی است به همین علت سند آرشیوی باید در مکانی نگهداری شود که قانون آن را مشخص می نماید در غیر این صورت رکن مهم و عنصر مشخص کننده آن را از دست می دهد، پژوهشگران به موضوع ولایت قانونی بسیار اهتمام داشته و معتقدند اسناد آرشیوی باید از دست افراد ناوارد دور باشد لذا جنکینسون گفته که این ولایت، عنصر اساسی و حد فاصل میان هر نوع سند معمولی با اسناد آرشیوی است.
3 – اسناد آرشیوی به شیوه طبیعی جمع می شود به این معنا که ناشی از عملکرد یک فعالیت است، این جمع شدن طبیعی ناشی از روابط طبیعی میان اجزای مجموعه است، این رابطه همان عنصر اصلی اهمیت آن است که ارزش علمی آن را مشخص می نماید، نباید فراموش کنیم که پژوهشگران از این اسناد ادله ای را برای موضوعاتی استحصال می نمایند که حتی به فکر سازندگان آن خصور نمی کند.
4 – تهیه اسناد به شیوه طبیعی باعث ایجاد نوعی همسویی، همگرایی و تسلسل در داخل و خارج مجموعه آرشیوی می شود که به همین دلیل اهمیت سند منوط به این رابطه می باشد لذا سند به تنهایی برای پژوهشگر بی معنی است.
 تاریخ آرشیو در زمانهای قدیم
به طور کل می توان گفت که آرشیو در تمدنهای شرق باستان و حتی نزد یونانیان و رومیها موجود و شناخته شده بوده است، در تاریخ معروف است سرزمین بین النهرین، خاستگاه اول نوشتن و نگارش بوده است، عراقیهای باستان نوشتن تصویری را اختراع کردند و از عراق بود که کلمه های نگارش شده رواج یافت و در سایر مناطق دنیای باستان استفاده شد.   
آرشیو نزد اقوام باستانی عراق مانند سومریها، آکادیها، بابلیها، آشوریها و کلدانیها و حتی نزد مصریهای باستان، ایرانیان و دیگر ملل، معروف بود که به همین دلیل آثار گلی و لوح های سنگی و دیگر متون را می توان منابع دارای ماهیت آرشیوی دانست. 
مواد آرشیوی و منابع کتابت شده معمولا در مکانی واحد نگهدای می شدند، خواه معابد، قصرهای پادشاهان یا غیره.
در دوران قدیم، تمدنهای اولیه، تفاوتی میان مطاب کتابت شده و اسناد قائل نبودند و به عبارت دیگر میان منابع و شیوه های تهیه اسناد                   تفاوت قائل نبودند.

 در دوران یونانیان:
bibliotekeهیچ دلیلی درباره وجود آرشیو در یونان باستان وجود ندارد، اصطلاح  یونانی
گفته می شود عبارت بود از انبارهایی برای حفظ اموال و منابعی که آن را "منابع آرشیوی" می نامیم.
آرشیو تنها سازمانی است که در آن اصول قوانین نگهداری می شدند و  آن را فرمانده ی به نام     
در سال 460 قبل از میلاد بنا نهاد، یک قرن از آن تاریخ نگذشته بود که تمام انبارهای سجلات بتکده  یکسان سازی شد و در مکانی واحد در معبد ویژه عبادت مادر الهگان به نام میترون    استقرار یافت.
 در دوران رومیان:
آرشیو اصلی توسط سیاستمدار مشهور روم به نام والریوس بوبلیوکولا در سال 509 قبل از میلاد تاسیس شده بود و مکان آن در ایراریوم یا مخرن درون معبد الهه "زحل" بود که نزد رومیان به الهه کشاورزی شناخته می شد، در این مکان قوانین، فرماندها و اساسنامه های مجلس سنا و اسناد ایالتی نگهداری می شد اما اسناد بین المللی – که مرتبط با کشورهای خارجی بود – در ساختمان (کاپیتول) نگهداری می شد.
آرشیوهایی نیز در روم تا دوران جمهوریت و تحت مدیریت و مسئولیت کارمندان مختلف بود.

 اما در دوره امپراطوری مرکزی به نام "مرکز اسناد تزاری" یا آرشیو امپراطور بنا شد که نه فقط تمام اسناد شخصی ممتلکات امپراطوری بلکه تمام اسناد رسمی در آن نگهداری می شد، این آرشیو تا مدتهای مدید در دوره امپراطوری موجود بود، در آن دوره، آرشیوهای شهری نیز موجود بود که در آن قوانین و اساسنامه های شوراهای شهری، سجلات مالی، گواهی های تولد، قیمومیت و املاک، نگهداری می شد.       
توجه به آرشیو طولی نکشید و در اواخر دوره امپراطوری در بدترین وضع قرار داشت.  
امپراطور مکسیمیلان اول (1493 – 1519) کوشید که یک آرشیو مرکزی برای امپراطوری مقدس روم بنا نهد اما موفقیتی در این زمینه کسب نکرد.

در قرون وسطی:
این دوران شاهد تعدد قوا، تنوع امتیازات و ملوک الطوایفی یا حاکمیت بورژوازی بود، هر منطقه یک آرشیو مخصوص خود را داشت که نشانه حقوق و امتیازاتی بود که داشت، این نوع آرشیو جدای از آرشیوی بود که پادشاه داشت، شاید بتوان گفت که مهمترین میراثی که اروپا از قرون وسطی به ارث برد، اسناد کلیسا بود به این دلیل که کلیساها در آن دوره از پیامدهای جنگ، دور و از غارت و چپاول، در امان بودند.
 آرشیوهای مدرن (فرانسه ، آلمان ، انگلستان ، اسپانیا)
در این بخش به تحولات آرشیوها در شماری از کشورهای اروپایی می پردازیم که دارای گذشته باستانی هستند.
آلمان
عمده شهرهای آلمان دارای کلیساهایی با ساز و کار آرشیوی بودند که البته از شیوه های قدیمی در این زمینه پیروزی نکردند، مهمترین آرشیوهای دولتی در آلمان آرشیو رایش و شعبه های آن و آرشیو ایالتی بود که البته مراکز اسناد مستقلی نیز مانند آرشیوهای هیاتهای دینی و علمی  بودند.
فرانسه
قبل از انقلاب فرانسه، اسناد در دست مسئولین مختلف در بخشهای مختلف بود که شمار مراکز نگهداری این نوع اسناد بیشتر از 10 هزار مرکز بود.
می توان گفت که پادشاهان اروپا دو نوع آرشیو داشتند:
آرشیو ثابت : مانند آنچه در امپراطوری بیزانسی بود و نشانه نوعی ثبات بود.
آرشیو سیار : مانند آنچه در مناطق مختلف امپراطوری غرب بود و دربار حکام از مکانی به مکان دیگر نقل مکان می کرد که تنظیم اسناد را امری محال نموده بود.

 ناپلئون بناپارت همواره آرزوی جمع آوری اسناد فرانسه را داشت تا آرشیو ملی فرانسه ، آرشیو اصلی اروپا باشد لذا اسنادی را از اسپانیا، بلژیک، آلمان و واتیکان به آن افزود.
انقلاب فرانسه که بورژاوزی را در فرانسه در هم کوبید اقدام به آتش زدن اسناد بورژاوزی و یکی نمودن مراکز آرشیوی نمود که در سال 1770 فقط در پاریس تعداد آن حدود 405 مرکز بود و پس از آن آرشیو ملی را بنا نهاد، نقش این مرکز مانند گذشته فقط نگهداری از اسناد قضایی نبود بلکه به مرکزی برای پژوهشهای تاریخی و مرجعی برای پژوهشهای علمی تبدیل شد.
 در انگلستان پژوهشگران می توانند با بررسی تاریخ اسناد و آرشیو، نشانه هایی از آرشیو سلطنتی را از قرن نهم میلادی بیابند که بخشی از خزانه اسناد سلطنتی بوده و در مکان مشخصی نگهداری نمی شد.
 اسناد در انگلستان مانند اسناد در کشورهای اروپایی در اماکن مختلف نگهداری می شد تا اینکه در سال 1838 قانون (نگهداری اسناد عمومی) تصویب شد که بر اساس آن تمام مجموعه های آرشیوی متفرقه در یک جا و تحت نظارت قاضی القضات جمع شد لذا می توان انگلستان را الگوی بارز حفظ آرشیو مرکزی دانست، همراه با آن، اقدامهای اداری به شیوه ای رایج در سازمانها و مدیریت غیرمتمرکز

آرشیو در مناطق محلی یا ایالتهایی انجام می شد که در اصل خود منشآ این آرشیوها بودند.
 توجه به آرشیو و اسناد پس از پایان جنگ جهانی دوم افزایش یافت و اقدامهای گسترده ای برای ایجاد وسایل کارآمد جهت حفظ اسناد و قراردادن آن در اماکن امن برای دور نگه داشتن آن از خطرات احتمالی از طریق احداث ساختمانهای عظیم مدرن و انبارهای مناسب برای حفظ موقت اسناد قبل از آماربرداری، بررسی و دسته بندی و گزینش اسنادی انجام شد که باید به طور دائم نگهداری شود.
 در سال 1945 قانون سازمان ملی آرشیو تصویب شد که بر اساس آن کمیته ویژه ای بر آن، تشکیلات و ساختار منطقه ای آن نظارت دارد، این سازمان حاوی اطلاعات کاملی درباره مراکز نگهداری اسناد و مجموعه های آن و تعیین اماکن نگهداری از این اسناد می باشد، پس از مدتی دامنه فعالیت آن گسترش یافت و مجموعه های آرشیوی در انگلستان را نیز شامل شد، البته جدای از اسناد نگهداری شده در ادارات مرکزی وابسته به دولت و مجموعه های کتابهای خطی تاریخی که کار بررسی آن در قرن نوزدهم میلادی آغاز شده بود.
 قدیمی ترین مرکز اسناد اسپانیا مرکز اسناد سیمانکاس
Simancas
است که در بخشی از قلعه قدیمی در سال 1542 توسط پادشاه شارل پنجم تاسیس شد و از آرشیو وابسته به ایالت کاشتاله بود.
ملاحظه می شود که آرشیوهای اسپانیا دارای اهمیت زیادی برای کشورهای عربی است به این دلیل که حاوی اسناد و نامه نگاری با امپراطوری عثمانی و کشورهای حوزه دریای مدیترانه و آفریقایی است
 اما اسپانیا از زمانهای قدیم به اهتمام زیاد به اسناد و نگهداری آرشیوهای تاریخی معروف است و از ابتدا برای جداسازی آرشیو اداری از آرشیو تاریخی کوشید به این دلیل که از سابقه دار ترین کشورهای اروپایی و قدیمی ترین آن در زمینه تاسیس امپراطوری عظیم است.
آرشیوهای آن شامل اسناد تاریخی بسیار مهم درباره بسیاری از کشورهای اروپایی و اسلامی است و دارای اسناد اکتشافات جغرافیایی، جنبش های دینی، فعالیت کلیسای کاتولیک و تمدن اندلس است که تمام آن در آرشیوهای متنوعش نگهداری شده است.
 آرشیو از عوامل اساسی است که فرد یا موسسه خصوصی یا دولتی یا یک اداره باید در آستراتژی اش به ان اهمیت دهد به این دلیل که آن عامل استمرارش و گواهی بر تمام فعالیتهای سیاسی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و واقعیت زندگی اش است.
همانطور که تریخ نگار جامع بیضا – مدیر آرشیو مغرب – گفت آن گذشته، تاریخ، هویت، میراث و نشانه شفافیت است و سهم مهمی در زمینه توسعه اقتصادی هر کشور دارد و ضامن استمرار کشور است به همین دلیل ساماندهی آن نشانه وفاداری به گذشته و ساماندهی عقلانی حال و امید به آینده است. ژاک دیریدا در این باره گفت که آرشیو مساله ای فقط متعلق به گذشته نیست بلکه مساله آینده ، جواب ، وعده و احساس مسئولیت برای بنا نمودن فرداست

منابع :
کتاب آرشیو: تاریخ، انواع ، ادارت آن.
اطلاعات کتاب:
شماره کتاب: 861
عنوان کتاب: آرشیو، تاریخ، انواع، ادارات آن.
مولف: سالم عبود الالوسی – محمد محجوب مالک
ناشر: دار الحریه للطباعه – بغداد چاپ اول
1399 هجری – 1979 میلادی .
2 – محمد بوسلام – آرشیو در خدمت پژوهش علمی و توسعه ، نشریات شورای  البدی لصفرو 1999.