ارتباطات و روابط عمومی

به نام خدا

خلاصه کتاب «اخلاق رسانه ای در خبر»  اشرف سادات احدزاده

استاد : زهراحداد

گروه: سید احسان فاطمی، زکیه یعقوبی، فاطمه جعفری

مقدمه

عصر حاضر را به دلیل پیشرفت هایی که عصر ارتباطات  در زمینه فن آوری های ارتباطی و اطلاعاتی همچنین شیوه اندیشیدن و آموختن در تمام ابعاد بر روی بشر به وجود آورده است "عصر ارتباطات و اطلاعات" نامیده اند.

از آنجایی که تکنولوژی همواره در اختیار صاحبان سرمایه و قدرت قرار می گیرد امروزه هم نیز در خیلی از نقاط کشور از رسانه ها در جهت اهداف توسعه طلبانه سیاسی و قدرت استفاده میکنند که این خود باعث آلوده شدن ارتباطات شده است و به همین سبب اخلاق حرفه ای به عنوان یک مفهوم بنیادی برای یک جامعه و فرهنگ بی فایده است و نمی توان از آن سخن گفت.

اخلاق در کنار قانون و حقوق در تمامی عرصه ها از جمله رسانه می تواند تنش ها و مشکلات میان افراد را کاهش دهد در جهانی که به تعبیر هابز«انسان گرگ انسان است.»

رعایت اخلاق رسانه ای مانند جنبه های دیگر اخلاق ارزش و فضیلتی است که مشخص میکند چه جیز صحیح و چه چیز غلط است و رسانه ای که بدون اخلاق است فاقد ارزش،سرگشته و بدون اعتماد است که پایبند هیچ اصولی نیست و مسئولان رسانه موظف هستند به جای قدرت طلبی خواهان حقیقت، به جای برجسته سازی خواهان عینت گرایی، به جای یکپارچگی بر تکثرگرایی همچنین پایبند به اصل بی طرفی باشند.

تلوزیون در میان رسانه ها از جایگاهی ویژه برخورد دار است چرا با اجتماع و حقوق شهروندان در ارتباط است و نقش تعیین کننده ای در اطلاع رسانی و اخبار دارد لذا نسبت به رسانه های نوشتاری بیشتر مسئول هستند تا پایبند به اصول اخلاقی باشند چرا که افکار عمومی بیشتری بر آن وارد است .

خبر نیز همچنان مانند تلویزیون باید پایبند به قواعد اخلاقی باشند مانند: صحت، عینیت، دقت، انصاف، استقلال حرفه ای و ... به همین سبب اگر رسانه ای پایبند این اصول نباشد نمی تواند اعتماد و حمایت توده مردم را داشته باشد و برای همین غیر قابل باور می شود و اعتماد مردم را ازدست می دهد و مقبوابت و مشروعیت خود را در بین مخاطبان  عام و خاص از بین میبرد پس تلوزیون هم در این راستا بایدبه اصول اخلاقی پایبند باشد تا اعتماد مردم و اعتبار خود را بدست بیاورند.

بخش اول : تثوری های حاکم بر نظام های مطبوعاتی

در اینجا سیبرت با کمک دو تا از همکارانش به نام های تئودرو پیترسون و ویلبر شرام در طی تحقیقی به سفارش شورای جهانی کلیسا به نقد رسانه های دهه 1950 پرداختند و الگوهایی حاکم بر مطبوعات نام برد که تصریح کرده مقصود از مطبوعات همه وسایل ارتباطات جمعی است. این چهار الگو عبارت است از:

نظریه اقتدارگرا(آمرانه): با اختراع چاپ در جوامع استبدادی اروپای غربی به وجود آمد در اینجا رسانه و وسایل های ارتباطی در اختیار دولت هستند . دارای هفت  خصوصیت هستند یکی اینکه با قبل از انتشار بازبین شوند و دوم اینکه اجازه انتشار بدهند سوم اینکه روزنامه نگار در کار خودش نمی تواند یک فرد مستقل باشد چهارم اینکه مطبوعات باید در جهت اهداف سیاسی دولت باشد پنجم اینکه باید ارزشهای سیاسی را مطبوعات بپذیرند ششم اینکه دولت باید نظارت کامل بر تشکلهای صنفی داشته باشد و دراخر تخلفات رسانه ها میتواند از طریق سیستم اجرایی و خارج از دستگاه قضایی رسیدگی شود.

مطیوعات آزدی خواه: نطریه زودی خواه : در قرن هفده و هجده مطبوعات در دموکراسی لیبرال مورد توجه قرار گرفت و در اینجا قید میکرد که رسانه ها باید خارج از کنترل دولت باشند .انتشار توزیع میتواند توسط هرفرد صورت بگیرد و برای نشر مطلبی فشار نباید باشد و نباید توسط شخص سومی سانسور شوند و فرد روزنامه نگار باید به عنوان یک فرد مستقل تا حدودی در نظر گرفته شود و هیچ محدودیت برای ارسال و دریافت و گردآوری اطلاعات نیست و در آخر حمله به حکومت و مقامات پیگیری نمی شود ..

نظریه مسئولیت اجتماعی: در اینجا تاکید دارد که  رسانه ها باید به تعهدات شخصی خود پایبند باشد و روزنامه نگاران و متخصصان در قبل جامعه پاسخگو باشد همچنین باید از هرنوع اقدام به جرم و خشونت بی نظمی اجتماعی جلوگیری کند و جامعه و مردم حق دخالت در این رسانه ها را دارد و در آخر رسانه ها باید در چارچوب قانون و نهاد های مستقل باشد و هدفش آگاهی بخش و حقیقت و عینیت و استقلال است .

نظریه رسانه های شوروی( کمونیستی): در این قسمت رسانه باید تحت کنترل حزب کارگر و کمونیست باشد هرگونه حمله به حکومت و مقامات موجه است و نباید تحت نظر مالکیت اداره شوند و اینکه جامعه حق دارد سانسور کند بعد از هر اتفاقی و رسانه ها باید تصویری کامل و عینی رو نسبت به جامعه داشته باشد و روزنامه نگار هم باید اهدافش در جهت مصالحه جامعه باشد .

بیست سال بعد از آنها دنیس مک کوائیل دو نظریه به آن چهارتا اضافه کرد و متذکر شد نظریه های هنجاری بیشتر برروی مطبوعات حاکم است تا رسانه ها :

نظریه رسانه توسعه بخش : در این نظریه از فرمول بندی برای کشورهای در حال توسعه است رسانه ها باید براساس الویت بندی های اقتصادی و الزام جامعه از آزادی محدودی داشته باشند و دولت تا حدی حق دخالت در رسانه ها در جهت اهداف توسعه ای داشته باشد و میتواند کنترل مستقیم بر روی رسانه ها داشته باشد و حق سانسور دارد و فرد روزنامه نگار و عاملی رسانه وظیفه انتظار و پخش و گردآوری اطلاعات را دارند  و در آخررسانهها در محتوا باید الویت را به زبان و فرهنگ ملی بدهند و در زمینه اخبار و اطلاعات باید الویت را به پیوند با کشورهای در حال توسعه بدهد

نظریه مشارکت دموکراتیک رسانه ها : خاستگاه این نظریه کشورهای توسعه یافته است در این نظریه رسانه ها انحصاری میشوند و در اختیار بخش خصوصی و تمرکز گرایی  می شوند .شهروندان باید به رسانه ها دسترسی داشته باشند و محتوای رسانه ها نباید تحت کنترل و تمرکز سیاسی باشند ، رسانه متعلق به مخاطب خود هستند و هر گروهی و سازمانی باید رسانه خود را داشته باشند ،رسانه های کوچک یک سویه و حرفه ای هستند

بخش دوم: تعریف و اهمیت خبر

رسانه از آن جهت  که در عصر کنونی با پیشرفت فناوری های گوناگون رو به رو هستیم و شهروندان به  برنامه ریزی لازم و آگاهی از اطلاعات نیاز دارند  دارای اهمیت است

خبر از نظر والتر لیمپن: این است خبر گزارشی از جنبه های مطرح شده در جامعه است نه موقعیت های اجتماعی و به مسائل فوری و مهم می پردازد همچنین وظیفه خبر این است که حداقل ای را همان طور که اتفاق افتاده مطرح کند و با حقیقت یک واقعیت جامعی را به بشر بدهد .

خبر از نظر ندیم بدیعی: این است که گزارش عینی(بی طرفی) واقعیت هاست ( جهان هستی که میتواند مطابق حقیقت نباشد و نسبی نیست) که دارای یک یا چند ارزش خبری بوده و تحت تاثیر عوامل درونی( مدیریت اخبار و گزارش و نظر روزنامه نگاران و خبرنگاران) و بیرونی( تاثیر گروه های فشار و سیاسی بر محتوا)  است .

دروازه بانی یا گزینش خبر : اخبار تا به گوش مخاطب باید از صافی عبور کند که منظور از صافی گزینش اخبار و اعمال تغییر در محتوای خبر و یا گفتن همه یا بخشی از واقعیت ویا تحریف اخبار همچنین انتخاب زمان و نحوه تنظیم و آرایش مطالب  است .

گفتمان خبر در تلویزیون: رسانه های گروهی که برای ارائه پیام به مخاطبان از قالب های مختلف خبری در حوزه های خبری و اطلاع رسانی استفاده میکنند که گزارشهای خبری،تفسیر،تحلیل و  برنامه های سیاسی نوعی گفتمان خبری محسوب می شوند .

ویژگی های خبر تلوزیون:  

خبرهای تلویزیون  باید ساده و روان و قابل فهم همچنین کوتاه باشد

فقط یکبار پخش می شود و قابل تکرار نیست

امکان آرشیو خبر های تلویزیون نیست

مخاطبان آن متشکل از قشر تحصیلکرده و بی سواد است و از منظر دوربین به‌عنوان شاهد عینی واقعه هستند همچنین باید خبر را بپذیرد از یک خبر به خبر دیگر نمی تواند رجوع کند.

اهداف و پخش گزارش های خبری:

تقویت هوشیاری و حساسیت جامعه همچنین تقویت قدرت ارزیابی مخاطبان ، ارتقای سطح آگاهی و شناخت عمومی ، تحکیم تقویت ملی، ترغیب مردم به حمایت از نظام ، طرح و انعکاس اتفاقات،زمینه سازی برای حل معضل بیکاری.

بخش سوم: نظریات مربوط به خبر

خبر از دیدگاه مکتب گلاسکو: نگاه این گروه نسبت به رسانه نقادانه و غیرتش بینانه است .این مکتب بیشتر متوجه برنامه های بی بی سی و شبکه های تجاری بریتانیاست واینکه  رسانه های دیداری  عینی تر از رسانه های نوشتاری هستند در پخش رویداد را باور غلط و نادرست میدانند همچنین این عقیده که «تلوزیون نمایش وقوع رویداد به همان شکل که رخ میدهد» را نیز یک برداشت بی پایه و اساس می دادند .

این گروه برخلاف خیلی از باورهای روزنامه نگاران باید بی طرف باشند و از دیدگاه شخصی پرهیز کنند را بیهوده میداند و عنوان میکنند که مفهوم بی طرفی یک دیدگاه آل است و خبرها آیینه واقعیت ها نیستند

اصلی ترین گزاره های این دیدگاه عبارت است از : خبر به طر اجتماعی ساخته می شود،  رویدادهایی که گزارش میشود به دلیل معیار های پیچیده گزینش می شوند، خبر پس از انتخاب در معرض استحاله( شکل درج و پخش) قرار میگیرد .

خبر از دیدگاه دنیس مک کوایل: مک کوایل به سه نکته بی طرفی، جهت گیری و سوگیری اشاره دارد از نظر او بی طرفی از آنجایی که خیلی از رویداد ها در معرض تفسیر و تحلیل قرار دارند به ویژه رویداد های سیاسی قابل اهمیت است .

از نظر او جهت گیری یعنی اینکه محتوای خبر دچار تحریف شده باشد که به ارائه یک تصویر منفی از یک موضوع می پردازد .

سوگیری که یکی از انواعش سوگیری محتوایی است که از نظر او یعنی تصویری که درباره کشور های بدست می آید با تصویری که خود کشور واقعا دارد تطابق ندارد (مثلا هرچیزی که در مورد ما منفی است کمرنگ جلوه بدیم در مقابل هرچه دشمنان تصویرش منفی است بزرگتر جلوه بدیم).

وستراشتال و عینیت در اخبار :

عینیت عمدتا به اخبار و اطلاعات مربوط می شود که عالم سوئدی اجزای تشکیل عینیت را در نموداری نشان داده است .

عینیت :

مبتنی برواقعیت : حقیقت، موضوعیت

بی طرفی: توازن ، بدون جهت گیری

 منظور از ارزیابی بی طرفی توازن نظام سخن پراکنی و گزارش عینی اخبار است که مستلزم برخورد با ارزش ها و واقعیات است و در درجه اول به اتخاذ یک نگرش خنثی توسط گزارشگرو خنثی بودن نظر نسبت به آنچه عرضه میشود است .

مبتنی بر واقعیت بودن یعنی گزارش کردن که بتوان حوادث و رویداد ها را بامراجعه به منابع گوناگون وارسی کرد و گزارش را بدون اظهارنظر ارائه نمود و به طور کلی هر مطلبی که احتمال تاثیر گزاری در درازمدت بیشتر باشد و دانستن آن موضوع  اهمیت بیشتری داشته باشد دارای موضوعیت بیشتر است .

بخش چهارم: نظریات مرتبط به نحوه پوشش های خبری در وسایل ارتباط جمعی

نظریه تزریفی: این نظریه می گوید پیام ها رسانه همانند یک سرنگ بر ذهن انسان تزریق میشود و سریع بر روی آن تاثیر میگذارد که مخاطب در این نوع نظریه منفعل تلقی می شود.

نظریه کاشت : این تظریه تاثیر بلند مدت رسانه ها بر روی انسان را بیان می کند و می گوید مخاطب رفته رفته از رسانه مورد نظر تاثیر می پذیرد.

نظریه برجسته سازی: براساس این نظریه این جمله که «رسانه ها نمی گویند چگونه فکر کنید بلکه می گوید به چه چیزی فکر کنید» به سبب رسانه آن چیزی را که خیلی مهمتر است و می خواهند مردم بیشتر به آن توجه کنند را برجسته میکنند.

نظریه تحمیل: براساس این نظریه وظیفه و نقش رسانه تحمیل نوع خاصی از ارزش های سیاسیف مذهبی یا ملی است مه دراینجا تحمیل با تبلیغ هم ارز است و با انحصار هم نیز هم ارز است.

نظریه سلطه رسانه ها : براساس این نظریه رسانه در خدمت و تحت کنترل طبقه متوسط جامعه است که با نیاز ایدئولوژی سرمایه داری یا شرکتی شکل داده شده است.

نظریه انگ : براساس این نظریه زمانی که فرد یا وسیله ای انگ نامطلوب پیدا می کند تمام محتوای آن خشم مخاطب را به دنبال دارد.

نظریه تکمله : براساس این نظریه وسایل ارتباط جمعی زمانی دارای تاثیر قطعی هستند که کمک های جانبی دریافت کنند ازجمله تماس مستقیم با شخص  تا فاصله بین آنها کاسته شود.(لازارسفیلد و مرتن)

بخش پنجم نظریات انتقادی درباره رسانه ها و آثار فرهنگی و اجتماعی آن

 آنتونیو گرامشی :هژمونی فرهنگی

یک  محقق ایتالیایی بود عقایدش درباره هژمونی و برتری جویی فرهنگی در فرهنگ و ارتباطات دهه ۶۰ ، نقش اساسی در میان مطالعات انتقادی غرب داشت. قبل از جنگ جهانی دوم او در زندان موسولینی بود در یادداشت های زندان خود ویژگی‌های جوامع معاصر غربی و تفاوت های آن با جامعه روسیه قبل از انقلاب را عرضه کرد وی با تکیه بر همه رو بناهای فرهنگی و تفکیک جامعه مدنی از جامعه سیاسی بر نقش دولت در برتری جویی فرهنگی تاکید کرد ب.ه نظر او دولت با استفاده از برتری جویی زور و اجبار را هم در اختیار می‌گیرد که باعث تحکیم قدرت می شود .او معتقد است که نهاد های مهم مانند مدرسه و کلیسا و وسایل ارتباط جمعی عوامل اصلی حفظ و بازآفرینی  فرهنگ  هستند که بدون نفوذ در آنها تکیه به قدرت ممکن نیست

لویی آلتوسر

یک مارکسیست ساختارگرایی فرانسوی که معتقد است وسایل ارتباط جمعی جز دستگاه های ایدئولوژیک دولت سرمایه داری می باشد که گرایش به رفتار و فکر کردن در شیوه های مقبول اجتماعی را در مردم به وجود می آورد  منظور از ایدئولوژی  بازتولید ساختار اقتصادی است او معتقد است ابزارهای ارتباطات شهروندان را به طور مداوم با میزانی از ناسیونالیسم و شوونیزم و… از راه مطبوعات رادیو و تلویزیون انباشته می کند و این مفاهیم را در ذهن مردم جامعه فرو میکند

هابرماس

یکی از نظریه پردازان نسل دوم مکتب فرانکفورت می باشد که  رسانه ها را به عنوان یکی از وجوه عمده حوزه عمومی جلوه می دهد و مسئله سلطه را از این نقطه آغاز می نماید منظور از حوزه عمومی یک فضای فرهنگی اجتماعی بود که مردم با یکدیگر ارتباط برقرار می کردند و طی فرآیندی عقلانی به اجماع می‌رسیدند رسانه‌ها یکی از عوامل اصلی حوزه عمومی بودند و باعث توسعه ان می شدند،  به افکار عمومی شکل می‌دادند و امکان بحث عمومی درباره مسائل مختلف به ویژه امور سیاسی را فراهم می نمودند بنابراین رسانه ها کاملاً در خدمت آرمان های دموکراتیک و تسهیل کننده عملکرد جامعه بودند اما این حوزه عمومی دوام نیافت و همزمان با گسترش دولت نمای و مداخله فزاینده آن ، شکل گیری منافع اقتصادی سازمان یافته و ظهور رسانه‌های الکترونیکی در ربع آخر قرن نوزدهم تضعیف شد که باعث افول رسانه‌های مستقل در بستر حوزه شد رسانه های جمعی نیز از مردم فاصله گرفته و به جای ایجاد فضای بحث به دستکاری افکار عمومی پرداختند و می‌کوشند از انسان موجودی هم گرا با نظام سیاسی و مشروعیت بخش به آن بسازند

هربرت شیلر

یک محقق آمریکایی سال  ۱۹۷۳ کتاب گردانندگان افکار را چاپ کرد و در آن روشهای فریب دهی به اسطوره های آزادی گرایی روزنامه های آمریکا را تشریح کرد در یک فصل تحت عنوان دستگاه فکری و هوشیاری بسته‌بندی شده به  ۵ اسطوره که محتوای پیام های خبری را شکل می‌دهند اشاره کرده است  1-  اسطوره آزادی فردی و انتخاب شخصی 2- اسطوره بی طرفی 3- اسطوره تغییرناپذیری طبیعت انسانی 4- اسطوره فقدان تعارض های اجتماعی ۵- اسطوره تعداد وسایل ارتباط جمعی

استوارت هال

مدیر مرکز مطالعات معاصر دانشگاه بیرمنگام بود با مطالعه رسانه از طریق زمینه سودمندی برای تفکرات مارکسیستی خود با انتقاد از تنوع طلبی لیبرالی اصرار دارد رشد ایدئولوژی را با توجه به هر نوع نگرش تئوریک در پی توضیح دو پدیده انحصار قدرت و انتشار رضایت و جلب آن نشان دهد

رسانه ها نقشی مهم در آفرینش و تقویت تصور جامعه خودی به دنیا دارد. به طور خلاصه می توان گفت مردم و جامعه را نسبت به رسانه ها منفعل می بیند به نظر او ارتباطات نه فرآورده رسانه ها و نه فرآورده ای برای رسانه ها است

 ارتباطات: طیف وسیعی از نمودهای فرهنگی و مظاهر زندگی روزمره مانند آموزش مذهب و غیره می باشد

 وسایل ارتباط جمعی زندگی ایجاد چهارچوب فرهنگ توده وار ابزار سرمایه داری قرن ۲۰ برای حفظ سرکردگی عقیدتی در جامعه نیز می باشد از نظر او خبر اتحاد یا هماهنگی خیالی را  ترویج می کند

 ژان بودیار

از برجسته ترین منتقدان فرانسوی در حوزه اطلاع رسانی بود

 واقعیت مجعول: معتقد است رسانه ها اطلاعاتی بیش از حد ارائه می‌کنند این کارشناس صورت می‌گیرد که مخاطب را از پاسخگویی بازمی‌دارد تحریف جوی حقیقت را می‌گیرد و حقیقت مساوی می‌شود با سطح تلویزیون بی ایمانی ها به خاطر اطلاع رسانی و حتی انباشت اطلاع رسانی است که  از نظر او برابر است با اطلاع‌رسانی مستهجن

او معتقد است رسانه‌های الکترونیکی جای رسانه های نوشتاری و شنیداری را در ایجاد افکار عمومی گرفته اند

 او همچنین می گوید اگر رسانه ها در واقعه ۱۱ سپتامبر سال ۲۰۰۱ به این وسعت به تحلیل واقعه نمی پرداختند تروریسم تا این حد وحشتناک جلوه نمی کرد  و رسانه ها بودند که باعث خودنمایی تروریست‌ها شدند اما درصد کمی از مردم از این خشونت‌ها بلافاصله الگو می گیرند. 

اما در نیم قرن اخیر آزمایش‌ها اثبات کرده که ضمیر ناخودآگاه نیز در وقوع این اعمال  موثر بودند

 نیل پستمن

خطر کاربرد تکنولوژی بدون اخلاق را مطرح میکند او معتقد است رسانه های بصری با برنامه‌های تفریحی عامل انهدام فکری و کژی اندیشه در مجموعه عناصر فرهنگی بشری می شود که به آن ایدز فرهنگی می گوید

او همچنین می‌گوید چیرگی کامل تکنولوژی بدون اخلاق یک خطر عمده است که کلیت فرهنگ بشری را مورد هدف قرار داده. از نظر او هر ابزار تکنولوژی خود یک ایدئولوژی است و تلویزیون همه چیز را در قالب سرگرمی عرضه می کند.  زوال فرهنگی و عدم تسلط انسان به دلیل تلویزیون می باشد زیرا تلویزیون همه وقایع را در جهان طبیعی جلوه میدهد و باعث می شود که حقیقت را از طرف تلویزیون بپذیریم

نوام چانسکی  

رسانه‌های غربی تصویر متعادلی از واقعیت نشان می‌دهند.  اخبار رسانه‌های غرب پروپاگاندایی همه جانبه ، فعال،  موثر ولی غیرمستقیم با هدف ایجاد نوعی همسویی و همراهی می باشند او معتقد است که در واقع بازیگران سیاسی اجتماعی مهم و قدرتمند به اخبار شکل داده و آن را تعریف می کنند و وسایل ارتباط جمعی را در حول و حوش این تعریف از اتفاقات خبری نگه می دارد این در حقیقت یک بازار هدایت‌شده خبری است نه  یک بازار آزاد خبری . این بازار خبری از سوی دولت ،رهبران شرکت های بزرگ و صاحبان و  مدیران وسایل ارتباط جمعی سمت و سو گرفته و جهت می یابد

بخش ششم تعریف اخلاق

در تعریف اندیشمندان اسلامی مانند خواجه نصیرالدین نیشابوری بدین صورت آمده است : به معنای جمع خلق می باشد و در فارسی به معنای خوی و منش .که اگر رفتار و کردار پسندیده از آن منتشر گردد و بر اساس عقل و شرع باشد خوی نیک گویند و  بلعکس را خوی زشت گویند

 فیلسوفان غربی

سقراط : خوشی و لذت یک خیر است ولی خوشی و لذت حقیقی و سعادت پایدار را ملزم با انسان اخلاقی می‌دانست و سعادت نزد او ، داشتن بیشتر نعمت های مادی نبود

 افلاطون اخلاق را مبتنی بر جستجوی سعادت و نیکبختی می داند یعنی در جهت بالاترین خیر انسان که سعادت و خوشبختی حقیقی را در بر دارد بالاترین خیر انسان نیز توسعه و پیشرفت حقیقی شخصیت انسان به عنوان موجودی عقلانی و اخلاقی رشد و پرورش صحیح نفس و خوشی و آسایش هماهنگ کلی زندگی است

فلسفه اخلاق در قرون وسطا: به طور خلاصه می توان گفت که اخلاق در قرون وسطا در هر آن چیزی است که بر اساس عقل سلیم باشد

فلسفه جدید

جان لاک :اخلاق از تجربه نشأت می گیرد : خیر و شر اخلاقی همسازی افعال با قانون قدرت حاکم می باشد

( نسبی است)

جرمی بنتام و جان استوارت میل: نظریه منفعت گرایی را مطرح می‌کنند که جان استوارت میل تکمیل نظریه بنتام است:

عقیده که فایده مند یا اصل بیشترین خوشی را به عنوان شاد و به یاد می پذیرد از این قرار است که همان انسان تا آنجا درست و شایسته است که در جهت افزایش خوشی باشد  به آنجا  او شایسته و نادرست است که در جهت کاهش خوشی باشد مراد از خوشی لذت و فقدان رنج است و مراد از ناخوشی درد و فقدان لذت است

قانون و اخلاق

 گروهی از مردم قانون و اخلاق را برابر می داند اما بعضی از قوانین غیر اخلاقی  هستند ولی  ملزم به اجرای آن هستیم مانند برده داری بعضی هم غیر اخلاقی هستند اما ذیل قانون قرار نمی گیرند مانند دروغ

قانون از اخلاق جدا است ، قانون به مجازات فیزیکی بسنده می کند اما اخلاق درونی و باطنی است

 با این تعریف آزادی رسانه یعنی آزادی خدمت به اجتماع نه مجوزی برای اینکه رسانه بدون توجه به نیازهای جامعه هر چه می‌خواهد انجام دهد( اخلاق رسانه‌ای قانون‌مند نیست بلکه شخص یا اشخاص باید آن را رعایت کند)

 بخش هفتم اهمیت اخلاق در رسانه

 ( اصول برقراری ارتباط)  ارتباط منعکس کننده ارزش انسان است به طور کلی زبان ارتباطات عاری از اخلاق و متکی بر قدرت ،زبان تفرقه و مبالغه و شرور جلوه دادن «دیگری»برابر خود است اما زبان ارتباطات مبتنی بر اخلاق و منتهی به اخلاق و منتهی به گفتگو زبان مدارا به جای نفرت ،زبان تفاهم به جای تیرگی ،زبان تنوع پذیری به جای بیگانه هراسی و زبان صلح به جای جنگ است و از همه بالاتر از زبان عدالت به جای بیداد نابرابری است

مبانی اخلاق و رسانه ای از دیدگاه روتزل و فالکر

روتزل و فالکر برای توضیح اخلاق رسانه ای از پنج نظریه و اصل فلسفی بهره بردند که عبارتند از

1- اصل میانه طلایی ارسطو: انتخاب راه و روش در بین دو طیف افراطی کوتاه ترین راه برای رسیدن به فضیلت است  

2-  اصل امر مطلق کانت:  رفتار فرد باید طوری باشد که بتواند در هر مورد و هر زمان و هر مکان به کار برده شود آنچه در مورد یک فرد صدق می‌کند در مورد همه مصداق دارد رفتار هر فرد به صورت یک قانون جهان شمول درآید

3- اصل سودمندی جان استوارت میل: هدف وسیله را توجیه می‌کند و انگیزه عامل مهمی نیست یعنی برای انجام کار مهم نیست به چه روشهایی عمل می‌کنیم مهم هدف و نتیجه آن است

4- اصل پرده ی ناآگاهی راول : پرده ناآگاهی یک ابزار روانی است که فرد از طریق آن تلاش می کند افکار و مفاهیم را درک کند مقوله هایی چون تحمل عقاید دیگران خدمت و کمک به دیگران همانگونه که انتظار از دیگران داریم از جمله مفاهیمی هستند که در اخلاق یهودی - مسیحی مطرح می باشند

(اصل پنجم گفته نشده است)

 خلاصه:  بر طبق نظریه نتیجه گرا رسانه  و کارگزار آن چون وظیفه دارد حقیقت را می گوید زیرا از او چنین انتظار می‌رود و او باور دارد که این کار صحیح است به عبارت دیگر بر طبق این نظریه انگیزه ها عامل مهمی هستند و رسانه و کارگزار باید به گونه‌ای رفتار کند که رفتارش سرلوحه دیگران باشد

 بر اساس نظریه میانه‌روی طلایی رسانه‌ها و کارگزاران آن با داوری منطقی و عاقلانه از افرادط کاری اجتناب می‌ورزند و ضمن محترم شمردن همه جوانب به اصول اخلاقی مثل رعایت حریم خصوصی ، صداقت ، درستی، عینیت و...  اطلاعات لازم را در اختیار عموم قرار می دهند

بخش هشتم اخلاق رسانه ای

به دلیل ارتباط مستقیم رسانه با مردم و روابط پیچیده آن صرفا با قانون نمی‌توان ضمانت عملکرد را تأمین کرد به چیزی فراتر نیازمندیم تا جایگزین قانون باشد که آن جایگزین اخلاق است

 تعریف: نقطه تلاقی علم اخلاق و عمل رسانه یا ارتباط جمعی است( چیزی به نام اخلاق رسانه ای وجود ندارد)

 دوتر باخ: آن چیزی که درباره جهان فکر میکنیم محصول وابستگی ما به رسانه است مانند دیدگاه ما نسبت به کشورهای خارجی . بر این اساس دستورالعمل ها و معیارهایی که روزنامه نگاران بر مبنای آنها عمل می کنند براساس آنها اخبار را بر می گزینند و واقعیات را برای ما تجزیه و تحلیل می‌کنند همان چیزی است که من آن را اخلاق می دانم

ژان لویی سرون شرایبر :اخلاق حرفه ای از توانایی فرد خارج است به دلیل نگاه شخصی فرد  به اخلاقیات

 اصول اخلاق رسانه ای:  رسانه اگر از یک سری اصول و معیارها پیروی نکند به یک سلاح ویرانگر علیه انسان ها تبدیل می شود

اصولی که رسانه باید آن را رعایت کند:

 1- آزادی بیان و جریان آزاد اطلاعات:  هر دو لازمه رژیم های دموکراتیک مشروع هستند
شاخص های آزادی رسانه ها:

1-1 حقوق و امکانات مساوی برای همه شهروندان در دریافت و دسترسی به اخبار و اطلاعات

2-1 عدم سانسور و ممیزی

3-1 آزادی رسانه ها برای به دست آوردن اطلاعات از منابع ممکن

4-1 عدم نفوذ پنهان بر گزینش خبر و نظرات

2-دقت و عینیت:  یعنی باید هر آنچه که هست بدون تحلیل و قضاوت شخصی بیان شود

 منتقد بزرگ جریان انتقاد گرا: والتر لیپمن  

 به دلیل توجه به انتخاب و گزینش های متعدد در فرآیند انتقال خبر از  رویداد ناخوانده عینیت مطلق ممکن نیست و اهالی رسانه از عینیت نسبی سخن می گویند گزارش عینی هم در نفس خود یک امر غیر ممکن نیست یک گزارشگر یا رسانه عینی گرا باید تصویری دقیق از جهان ترسیم کند اگر این تصویر تحریف شده و یا دستکاری شده باشد چه دیجیتالی و چه به هر طریق دیگر قطعاً فریبنده و گمراه کننده خواهد بود

3- انصاف:  به معنای مطرح کردن  و منعکس کردن  دیدگاه های طرفین موضوع

4- حق گرایی و حقیقت گویی:  یکی از مهمترین مسئولیت های رسانه‌ای از نظر بوک این است برای این موضوع باید پیرو ارسطو بود مبنی بر اینکه دروغ امری سرزنش آمیز است به علاوه باید وضوح جامعیت و شفافیت داشته باشد تا بتواند تمام ویژگی‌های خبر را داشته باشد

5- احترام به حریم خصوصی افراد: میزان احساس امنیتی است که ما از کنترل و حاکمیت خود بر آن   فضای خصوصی داریم. جان لاک در بحث پیرامون این موضوع می گوید هر انسانی در درون خویش یک قلمرو شخصی دارد و تاکید می‌کند  هیچ کس غیر از خود شخص هیچ حقی برای ورود به این قلمرو ندارد تجربه ی جان لاک بدین شکل بیانگر آن است که حریم شخصی (که تعبیر مناسب تری برای آن یافت نمی شود) میزان احساس امنیتی است که ما از کنترل حاکمیت خود بر آن فضای خصوصی داریم

بخش نهم:

ضرورت تدوین، تهیه و تصویب اصول و مقررات اخلاق حرفه ای دوزنامه نگاری از اواخر قرن ۱۹ و اوایل قرن ۲۰ به موازات گسترش مطبوعات با حمایت سازمان ملل  به وجود آمد.

نخستین اصول اخلاق حرفه ای مطبوعات ابتدا توسط نروژی ها، سپس سوئدی ها، فرانسوی ها،فنلاندی ها و آمریکایی ها به وجود آمد. نخستین شوراهای مطبوعاتی جهان با عنوان دادگاه شرافت مطبوعات برای نظارت بر اجرای اصول تشکیل شدند.

تاریخچه اصول اخلاق حرفه ای در فرانسه:

هر روزنامه نگار قبل از آغاز کار، اصول شرف و حیثیت روزنامه نگار را قبول می کند که این اصول شامل عدم خدمت برای دولت، بیان تمام حقایق و... می شود.

تاریخچه اصول اخلاق حرفه ای در آمریکا:

به دنبال تلاش های والتر لیپمن و انجمن آمریکایی مدیران روزنامه ها حمایت از روزنامه نگاری عینی شکل گرفت و اصول جدیدی به اصول قبلی اضافه شد.

تاریخچه اصول اخلاق حرفه ای در کشور های در حال توسعه:

بعد از جنگ جهانی دوم کشورهایی همچون هند، ترکیه، کره جنوبی، شیلی و...تونستند چنین مقررارتی برای روزنامه نگاران خود تدوین کنند.

سوابق کوشش های سازمان های بین المللی و سازمان ملل متحده در این زمینه:

۱. تشکیل دادگاه بین المللی شرف برای خبرنگاران در سال ۱۹۳۰

۲. تصویب قانون شرف حرفه ای

۳. طرح آزادی اطلاعات در سال ۱۹۴۸

۴. تصویب اعلامیه هایی شامل وظایف و حقوق روزنامه نگاران

۵. تصویب بیانیه( وسایل ارتباط جمعی)

یونسکو

اصول  بین المللی اخلاق حرفه ای روزنامه نگاری:

این اصول به همت سازمان هایی از جمله سازمان بین المللی روزنامه نگاران، فدراسیون روزنامه نگاران آمریکای لاتین، عرب،آفریقا، آسیا، اتحادیه کاتولیک بین المللی مطبوعات و... شکل گرفته است که این اصول به شرح زیر است:

اصل اول: حق دستیابی مردم به اطلاعات حقیقی

اصل دوم: روزنامه نگار وقف واقعیت عینی است.

اصل ۳:مسئولیت اجتماع روزنامه نگار که او را ملزم میسازد تا تحت همه شرایطی همسو با وجدان اخلاق خود عمل کند.

اصل ۴:شرافت حرفه ای روزنامه نگار -> رعایت معیار های عالی شرافت چون عدم  افشای منبع اطلاعات ، گرفتن رشوه ، مرهیز از سرقت ادبی و...

اصل ۵: دسترسی همگان و مشارکت مردم در رسانه ها

اصل ۶: احترام به حریم خصوصی و شئون انسانی

اصل۷:احترام به منافع عمومی

اصل۸:احترام به ارزاش های جهانی و تنوع فرهنگ ها -> مدافع ارزش های عام انسانی، صلح ،دموکراسی، حقوق بشر ،پیشرفت اجتماعی و رهایی ملی‌

اصل۹:امحای جنگ و سایر مصایب فرا روی بشر

 تعهد اخلاق روزنامه نگار به پرهیز از هر نوع توجیه یا تحریک به جنگ های متجاوزانه،خشونت،نفرت،تبعیض،نژاد پرستی،استعمار،فقر،سوءتغذیه و ...ملزم میکند.

اصل ۱۰:ارتقای نظر نوین اطلاعاتی و ارتباطی جهانی:

هدف خبرنگار از نظم نوین اطلاعاتی ->  استعمار زدایی و دموکراتیک کردن اطلاعات و ارتباطات

اسناد بین المللی در حوزه آزادی بیان:

قدیمی ترین قوانین آزادی بیان -> ماده ۱۹ اعلامیه جهانی حقوق بشر مصوب ۱۹۴۸ مجمع عمومی سازمان ملل است.

قواعد آزادی بیان و آزادی مطبوعات -> محدودیت هایی نیز دارد. مثل احترام به حقوق و حیثیت دیگران، حفظ امنیت ملی و سلامت عمومی ،منع تبلیغات سیاسی ،عدم تحریک نژادی و مذهبی.

کنوانسیون آمریکایی حقوق بشر نیز در این باره میگوید که اعمال حقوق آزادی فکر و بیان نباید مورد سانسور قبلی یا کنترل های غیر مستقیم وسایل ارتباط جمعی قرار بگیرند .

اصوال اخلاق حرفه ای روزنامه نگاران الکترونیکی:

۱. جلب اعتماد مردم

۲.جستجو و بیان حقیقت

۳.عدالت و بی طرفی

۴.درستی و صحیت -> شناسیایی منبع و پرهیز از بیان عقیده فردی ،استفاده درست از وسایل الکترونیکی و...

۵.استقلال  -> گزارش خبر بدون تعصب و مقاومت در برابر منفعت طلبی

۶. مسئولیت در برابر عموم،جدیت در وظیفه و پاسخگوی نیازهای مردم

تاریخچه ی تدوین اصول اخلاق رسانه ای در ایران:هنوز اقدام جدی ای در این باره صورت نگرفته است.

۱. تصویب متن ۸ ماده ای در سال ۱۳۴۲ توسط هیئت مدیره سندیکاهای نویسندگان و خبرنگاران -> تاکید بر خدمت مطبوعات به عامه،بی طرفی عشق به حقیقت و... .

۲.سال۶۳ ->مشخص کردن ۹ مورد ممنوعیت در باب پوشش رسانه ای :photo

۳. آذر ۱۳۷۵->نخستین  هم اندیشی اخلاق مطبوعاتی روزنامه نگار مسلمان

۴.دومین سمینار مسائل مطبوعات ایران